Կարեն Անդրեասյան. Օրենսդրությունը Հայաստանում սրբությամբ պաշտպանում է կոռումպացված դատավորներին հասարակական արդարացի ճնշումից

ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան, իրավագիտության թեկնածու Կարեն Անդրեասյանի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Աշոտ Սաֆարյան

• Հինգշաբթի, 21 հունիսի, 20:48

Պրն. Անդրեասյան, հունիսի 11-ին Փաստաբանների պալատի 1200 ներկայացուցչից ավելի քան 550-ը մեկօրյա գործադուլ արեցին`բողոքելով իրավական համակարգում առկա խնդիրների, դատական կամայականության դեմ: Ձեր կարծիքով, որքանո՞վ են արդյունավետ նման ակցիաները`համակարգում գոյություն ունեցող թերությունների վերացման առումով:

Խնդիրները Հայաստանի դատական համակարգում այնքան շատ են, և արդարադատության համակարգի նկատմամբ վստահության պակասն այնքան ակնհայտ, որ ինձ ամենևին չի զարմացրել փաստաբանների գործադուլը: Ավելին մենք աջակցում ենք փաստաբաններին իրենց բոլոր նախաձեռնություններում, հատկապես, երբ նրանք համախմբված փորձում են պայքարել դատարանների կամայականությունների, համատարած անարդարության դեմ: Հասարակությունն այսօր շատ քիչ մեխանիզմներ ունի դատական ընտրախավի վրա ազդելու համար: Վերջինս, ըստ էության, բավական պաշտպանված է հասարակական ճնշումից, և դա ամրագրված է Սահմանադրությամբ: Դա ամրագրված է նաև միջազգային պրակտիկայում. դատական իշխանության վրա կողմնակի ազդեցությունը պետք է նվազագույնի հասցվի, որպեսզի այն անկախ լինի իր գործողություններում:  Սակայն, իրականությունը Հայաստանում այնպիսին է, որ Սահմանադրության և միջազգային նորմերի հիշյալ պահանջը փաստացի հակառակ արդյունքի է հանգեցնում, այն է`դատավորների կամայականության: Դատարանը չպետք է անկախ լինի օրենքից, այն պետք է լինի անկախ հարևանից, բարեկամից, օլիգարխից, փողից: Իսկ Հայաստանում դատարանների անկախությունը վերաճել է իսկական անիրավության: Եվ հաճախ նման անպատկառությունը հանգեցնում է միանգամայն սպասելի և արդար հասարակական բողոքի: Չցանկանալով մեկնաբանել փաստաբանների հատկապես այս ակցիան`այնուամենայնիվ, կարող եմ ասել, որ դատական իշխանության վերնախավի հետ ընդհանուր պայքարը մեզ համար հասկանալի է և ընդունելի: Փաստաբանների գործադուլը կարող է մտորումների առիթ հանդիսանալ:

Հիշյալ խնդիրը քննարկելիս միշտ շեշտը դրվում է այն բանի վրա, որ պետք է փոխվեն դատարանները և դատավորները, իսկ դատավորների անկախության համար պայմանների ստեղծման, իշխանավորներին և օլիգարխներին սանձելու մասին ակնարկ անգամ չկա:

Կաշառակեր դատավորներին պատասխանատվության ենթարկելու մեխանիզմը Հայաստանում չի գործում: 
Եթե դատավորը կաշառք է վերցնում և անարդար դատավճիռներ կայացնում, ապա դրանում մեղավոր է որ միայն և ոչ այնքան  դատավորի վրա ճնշում գործադրած այս կամ այն օլիգարխը, որքան այն ատյանները, որոնք պետք է հատուկ հետաքննություն անցկացնեին և պատասխանատվության ենթարկեին այդ դատավորին:

Տվյալ դեպքում խոսքը վերաբերում է Արդարադատության խորհրդի՞ն:

Միանգամայն իրավացի եք: Այսօր Խորհրդին ուղղված բազմաթիվ բողոքներ, դիմումներ կան բազմաթիվ դատական որոշումներում աղաղակող անարդարությունների առնչությամբ: Մարդիկ փորձում են հասնել կոռումպացված դատավորներին պատասխանատվության ենթարկելուն, բայց Արդարադատության խորհուրդը, ցավոք, իր գործառույթները չի կատարում այնպես, ինչպես արմրագրված է Սահմանադրության մեջ: Դատարանների վրա ազդելու լիազորություններ ունեցող այլ կառույց, այլ միջոց գոյություն չունի: Իհարկե, պետք չէ մոռանալ ԶԼՄ-ների մասին, որոնք նույնպես իրենց լուման են ներդնում կոռումպացված դատավորներին պատժելու հարցում:

Ինչո՞վ ավարտվեց Ձեր և Վճռաբեկ դատարանի միջև բանավեճը`կապված  Արդարադատության խորհրդի հիշյալ խնդրի հետ:

Ես փորձել եմ երեք դատավորների օրինակով ցույց տալ, որ կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու այդ մեխանիզմը չի աշխատում: Գոյություն ունի երկու կառույց, որոնք կարող են դիմել Արդարադատության խորհրդին`նույն Խորհրդի կարգապահական հանձնաժողովը և Արդարադատության նախարարությունը: Իմ դիմումը ցույց տվեց, որ նույնիսկ օմբուդսմենի կողմից բողոքները չեն կարող փոխել իրավիճակը: Եվ այսօր Արդարադատության խորհրդի որակի բարձրացման առումով որևէ առաջընթաց չկա. այդ մասին ասում ենք մենք, դա մշտապես պնդում են փաստաբանները, և վերջապես, քաղաքացիները, ովքեր թեկուզ մեկ անգամ գործ են ունեցել դատարանի հետ:

Վերջերս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Հայաստանի դեմ հերթական որոշումը կայացրեց: Ըստ այդ որոշման, Հայաստանի կառավարությունը պարտավորվել է դատապարտյալ Արարատ Մուրադխանյանին, որպես փոխհատուցում, վճարել 6000 եվրո: Արդյո՞ք այսօր շատ են Հայաստանի դեմ նման հայցերը և ինչպե՞ս են իրականացվում պետության պարտավորությունները գործը շահած հայցվորների առջև:

Պետության դեմ Հայաստանի քաղաքացիների դատական հայցերի քանակը զգալի է, և, ցավոք, այդ հայցերի առնչությամբ հիմնականում որոշումներ են կայացվում ոչ Հայաստանի օգտին: Հիմնականում այդ գումարները բարեխղճորեն վճարվում են պետության կողմից`բացառությամբ քիչ դեպքերի, երբ այս կամ այն պատճառով վճարումները ձգձգվում են: Խնդիրն այլ բանի մեջ է. յուրաքանչյուր նման վճարմանը պետք է հաջորդի արձագանքն ավելի վաղ Հայաստանում ընդունված դատարանի անարդար որոշման առնչությամբ, ինչը, ցավոք, չի արվում: Անհրաժեշտ են որոշակի պատժամիջոցներ այն դատավորների նկատմամբ, որոնց մեղքով Հայաստանի Հանրապետությունը տանուլ է տալիս ՄԻԵԴ-ում: Այդպիսով, զգալի վնաս է  հասցվում Հայաստանի հեղինակությանը:

Տեղական և միջազգային իրավապաշտպան շատ կազմակերպություններ պարբերաբար բարձրացնում են Հայաստանի քրեակատարողական հիմնարկներում կալանավորների պահպան ծանր պայմանների խնդիրը:  Ինչպե՞ս եք տեսնում այդ խնդրի լուծումը:

Իրոք, ՀՀ քրեակատարողական հիմնարկներում կենցաղային պայմանների, ինչպես նաև  կալանավորների հետ դաժան վարվելու խնդիրը շատ ակտուալ է: Եվ հենց Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակն է այն կառույցը, որը, համաձայն ՙԿալանավորների հետ անմարդկային վերաբերմունքի և կտտանքների կանխարգելման՚ վերաբերյալ միջազգային համաձայնագրի, պետք է կանխի Հայաստանում կալանավորների նկատմամբ նման գործողությունները: Ցավոք, Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի ոչ բավարար ֆինանսավորումը թույլ չի տալիս մեզ համակարգված աշխատել ՔԿՀ-ի, ոստիկանական բաժանմունքների հետ: Հասարակական կազմակերպությունների հետ համատեղ մենք հետևողականորեն այցելում ենք բանտեր, և բազմաթիվ զեկույցներում, հայտարարություններում բարձրացրել ենք կալանավորների պահման պայմանների, նրանց միջև փոխհարաբերությունների խնդիրը: Արդարադատության նախարարությունը որոշակի միջոցներ է ձեռնարկում`փորձելով նոր բանտերի կառուցման միջոցով լուծել բանտերի գերբեռնվածության խնդիրը: Բայց այդ միջոցները բավարար չեն, եթե հաշվի առնենք, որ շատ քրեակատարողական հիմնարկներում, իրոք, անմարդկային պայմաններ են, առկա է կալանավորների միջև անառողջ հարաբերություններ, կոռուպցիա, բռնություն: