USAID/EDMC-ն Հայաստանին առաջարկում է վերանայել մրցակցության պաշտպանության վերաբերյալ օրենսդրությունը

• Ուրբաթ, 15 հունիսի, 18:03

Հայաստանը պետք է վերանայի մրցակցության պաշտպանության վերաբերյալ օրենսդրությունը: Այսպիսին է ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) Ձեռնարկությունների զարգացման և շուկայի մրցունակության ծրագրի (EDMC - Enterprises Development and Market Competitivness) շրջանակներում իրականացված ՙՄրցակցության խոչընդոտները թիրախային ոլորտներում՚ հետազոտության հիմնական եզրակացությունը: Հետազոտությունը ներկայացվել է նախօրեին կայացած «Մրցակցության խնդիրներ. վերլուծություն և լուծումներե համաժողովի ժամանակ USAID/EDMC իրավական բարեփոխումների բաղադրիչի ղեկավար Քրիստիան Ֆիլիպովի կողմից:

Նա ներկայացրել է Համաշխարհային տնտեսական համաժողովի (Global Competitivenеss Report, Word Economic Forum) 2011-12  թթ. Գլոբալ մրցակցության հաշվետվության տվյալները, ըստ որի` մրցունակության համախառն ինդեքսով Հայաստանը 92-րդ տեղն է զբաղեցնում 142 երկրների շրջանում: Հայաստանը 139-րդ տեղում է`ըստ տեղական շուկայի մրցակցության, հակամենաշնորհային քաղաքականության արդյունավետության և շուկայում գերիշխող դիրքի չարաշահման դեպքերի ցուցանիշների:

Ֆիլիպովը նշել է, որ հետազոտությունը վերաբերում է արժեքային շղթայի այն ճյուղերին, որտեղ ծրագիրն աջակցում է Հայաստանի ձեռնարկություններին:

Մասնավորապես, պտուղների, բանջարեղենի և խոտաբույսերի վերամշակման ոլորտում սահմանվում են միևնույն գները, ինչը վկայում է գների հիմնավորված չլինելու մասին, որոնք թելադրվում են վերամշակող ձեռնարկությունների և վերագնորդների կողմից: Մրցակցության ոլորտում իրավիճակը վաթտարացնում է սառնարանային տնտեսության և գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման`ֆերմերների հնարավորությունների սահմանափակումը: Ֆիլիպովի խոսքով, հիշյալ ոլորտում մրցակցության խնդիրները շուկայում գերիշխող դիրքի չարաշահումներում, հակամրցակցային համաձայնություններում են կայանում: Ոլորտը բնորոշվում է նաև թերի կարգավորմամբ, ինչը պայմաններ է ստեղծում անհիմն գների սահմանման և մատակարարումների պայմանների թելադրման համար:

Ոլորտում կարգուկանոնի հաստատման նպատակով USAID/EDMC-ն Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովին /ՏՄՊՊՀ/ խորհուրդ է է տալիս ուսումնասիրել տվյալ շուկան, գնահատել, մասնավորապես, մեծածախ գների սահմանման մեխանիզմը և շուկայում արդար մրցակցության ապահովման վերաբերյալ առաջարկներ ներկայացնել:

USAID/EDMC ներկայացուցչի խոսքով, հյուրընկալության և զբոսաշրջության ոլորտում սահմանվում են բարձր գներ ներքին զբոսաշրջիկների համար, շահագործվում է հաղորդակցության ուղիների անհարմար և ոչ զարգացած ենթակառուցվածք, շուկայի բոլոր մասնակիցների կողմից առաջարկվում է միևնույն ապրանքը: Ոլորտը բնորոշվում է թիրախային շուկաների ընտրության սահմանափակումներով, ինչպես նաև կարգավորման անկատարությամբ, ինչը պայմաններ է ստեղծում գերիշխող դիրքի չարաշահման, կարտելային պայմանավորվածությունների և կոնցենտրացման համար: Մասնավորապես, տեղական ավիափոխադրողներին առնչվող /հայկական ՙԱրմավիա՚ ընկերություն-խմբ. ԱրմԻնֆո/ օրենսդրությունը խոչընդոտում է հայաստանյան շուկա օտարերկրյա ընկերությունների մուտքին, որոնք կարող են ավելի ցածր գներ առաջարկել: Այդ առնչությամբ USAID/EDMC-ն ՀՀ ՏՄՊՊՀ-ին առաջարկում է ուսումնասիրել ավիափոխադրողների շուկան`օրենսդրական փոփոխությունների և ավիափոխադրումների քաղաքականության մշակման վերաբերյալ առաջարկներ կատարելու նպատակով:

Ինչ վերաբերում է երկաթուղային փոփադրումներին, ապա, հետազոտության համաձայն, հայկական երկաթուղիները շահագործող օտարերկրյա ընկերությունը /ՙՀարավկովկասյան երկաթուղի՚ ՓԲԸ`ՙՌուսական երկաթուղի՚ ԲԲԸ դուստր ձեռնարկություն/ շահագրգռված չէ ենթակառուցվածքի բարելավմամբ, ներքին և օտարերկրա զբոսաշրջիկներին տարատեսակ  երկաթուղային ծառայությունների առաջարկմամբ: Այդ առնչությամբ USAID/EDMC–ն ՀՀ ՏՄՊՊՀ-ին առաջարկում է ուսումնասիրել է Հայաստանի ե/ու ծառոյությունների շուկան և առաջարկել այդ ոլորտում լիազոր մարմնին`վերանայել ենթակառուցվածքի շահագործման պայմանները, մասնավորապես`այն ծառայությունների երկարաժամկետ ֆինանսավորման պայմանները, որոնք հետագայում կարող են պահանջարկ ունենալ: USAID/EDMC-ն հնարավոր է համարում նաև նշված պայմանների խախտման դեպքում տուգանքաների վերանայումը`ընդհուպ շահագործող ընկերության փոխարինումը:

Հետազոտության մեջ նաև ասվում է, որ ավտոբուսային փոխադրումների հուսալի և ժամանակակից ծառայությունների բացակայությունը սահմանափակում է գյուղական զբոսաշրջության զարգացումը, թեմատիկ էքսկուրսիաների անցկացման հնարավորությունները: Հետազոտության հեղինակները գտնում են, որ այստեղ տեղին կլինի նաև միջքաղաքային ավտոբուսային փոխադրումների ոլորտի կարգավորման  և այդ ծառայությունների տրամադրման պայմանագրերի վերանայումը:

Ֆիլիպովի խոսքով, բարձր և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների շուկայում մրցակցության կայացմանը խոչընդոտում է խոշոր ընկերությունների բացակայությունը, պետական գնումների հայտամրցույթների անթափանցիկությունը և դրանց մասնակցության համար մեծ ծախսերը: Իսկ ինչ վերաբերում է մրցակցության խոչընդոտներին, ապա դրանք բացակայում են`այն պատճառով, որ ոլորտի արտադրանքի շուկան գտնվում է արտերկրում: USAID/EDMC-ի առաջարկը ՀՀ ՊՄՊՊՀ-ին և գնումների պետկառույցներին կայանում է այնպիսի մեխանիզմների մշակման մեջ, որոնք կապահովեին ոլորտի տեղական ընկերությունների համար պետական գնումների հայտամրցույթների մատչելիությունը:

Ֆիլիպովը տեղեկացրել է, որ դեղագործության և կենսատեխնոլոգիաների հատվածում մրցակցության ոլորտում իրավիճակը բնորոշվում է ընդամենը 35 ընկերության առկայությամբ, որից 5-ը վերահսկում է շուկան, իսկ ևս 2-ը`ամբողջովին վերահսկում է ներմուծում-մեծածախ իրացում-մատակարարում-մանրածախ իրացում շղթան: Այդ իրավիճակում շուկա մուտքն արգելափակում են գերիշխող դիրքի չարաշահումները և կարտելային պայմանավորվածությունները: Հակամրցակցային գործողությունները հանգում են նաև  ընկերությունների և բժիշկ/բուժհիմնարկների միջև պայմանավորվածություններին`հիվանդներին դեղեր նշանակելու նպատակով, որոնք առաջարկում են ընկերությունները: USAID/EDMC-ն ՀՀ ՏՄՊՊՀ-ին առաջարկում է ուսումնասիրել դեղերի շուկան`չհիմնավորված բարձր գների սահմանման վրա թերի կարգավորման ազդեցությունը պարզելու և անբարեխիղճ մրցակցությունը կանխելու նպատակով: