Links-ի տնօրեն. Հայտնվելով խորհրդարանում` Հայ ազգային կոնգրեսն ստիպված է կլինի փոխել իր ռազմավարությունը

ԱրմԻնֆոյի հարցազրույցը բրիտանական Links ՈԿԿ տնօրեն Դենիս Սամուտի հետ

• Օկսանա Մուսաելյան

• Շաբաթ, 5 մայիսի, 18:35

Links-ը մի շարք ակնարկներ է հրապարակել Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին: Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ առանձնահատկություններ ունի ներկայիս նախընտրական քարոզարշավը:

Ներկայիս նախընտրական քարոզարշավն աչքի է ընկել որոշ դրական առանձնահատկություններով, նախևառաջ, մրցակցության մթնոլորտի առկայությամբ: Ընտրողներն ունեն մի քանի կուսակցության և դաշինքների միջև ընտրելու հնարավորություն, և յուրաքանչյուր կուսակցություն հնարավորություն ուներ ներկայացնել իր տեսակետը: Այդ առումով ԶԼՄ-ները նույնպես դրական դեր են խաղացել: 

Ի՞նչ եք կարծում, արդյո՞ք այսօր բավականաչափ նախադրյալներ կան ազատ ընտրություններ անցկացնելու համար, թե դա կլինի հերթական խեղաթյուրում:

Կարծում եմ, որ քարոզարշավն աչքի է ընկել դրական կողմից: Կան ընտրությունների կառավարմանն առնչվող խնդիրներ, և տվյալ գործոնի ազդեցության աստիճանը կերևա ընտրությունների օրը և դրանցից անմիջապես հետո: Ամենալուրջ խնդիրն առնչվում է ընտրողների ցուցակի կազմմանը: Այդ խնդիրը միշտ բնորոշ է եղել Հայաստանի համար նաև նախկինում, և հենց այդ խնդիրն է նախկինում նշված եղել որպես ընտրախախտումների գլխավոր պատճառ: Դրա համար ինչ-որ մեկը պետք է պատասխանատվություն կրի, քանի որ դա չափազանց լուրջ խնդիր է: Ձեզ մոտ, պարզապես, չեն կարող լինել լավ ընտրություններ, եթե ընտրողների ցուցակն անճշտություններ է պարունակում:  Հայաստանի քաղաքական կուսակցությունները պատշաճ լրջություն չեն տալիս այդ խնդրին: Ընտրողների ցուցակի մարնակրկիտ ստուգում պետք է անցկացվի կանոնավոր հիմունքով` ընտրությունների միջև ընկած ժամանակահատվածում, այլ ոչ թե` ամենավերջին օրերին: Այդ խնդրի լուծմանը պետք է ուղղորդվեին նաև միջազգային հանրության կողմից ընտրական գործընթացների աջակցության համար ծախսված որոշ միջոցներ: Ուստի պետք չէ դրա համար մեղադրել միայն կառավարությանը, մյուս ուժերը նույնպես պետք է կիսեն այդ մեղքը:

Հասարակայնության վստահությունը Հայաստանի ընտրական գործընթացների նկատմամբ, ինչպես հայտնի է նախկին փորձից, չափազանց ցածր է, իսկ ընտրակաշառքներին առնչվող իրարանցումը, որոնք զուտ վիզուալ այսօր գերազանցում են ավելի վաղ հաստատված բոլոր սահմանները, ըստ երևույթին, չեն ավելացնում է երկրում ժողովրդավարության գործընթացների նկատմամբ վստահությունը: Արդյո՞ք Դուք դրան համաձայն եք:

Իհարկե, հասարակական վստահությունը չափազանց կարևոր է: Հարավային Կովկասի ողջ տարածքում լայնորեն ընդունված է հասարակական ցինիզմն ընտրությունների նկատմամբ, որի հիմքում այն պնդումն է, թե ՙիրենք տեսել են քվեարկության արդյունքների զանգվածային կեղծման բազմաթիվ դեպքեր՚: Ընտրակաշառքների հարցն ավելի լուրջ է: Բազմաթիվ դեպքերում դրանք ապօրինի են, ուստի դա չպետք է տեղի ունենա: Քաղաքական հովանավորության հարցը խնդիր է, որ գոյություն ունի շատ երկրներում, ուստի ես չեմ կարծում, թե այն ինքնին ի զորու է ձախողել ընտրական գործընթացը, թեև կթուլացնի այն:

Ի՞նչ եք կարծում, արդյո՞ք այդ հարցի վերաբերյալ կհետևի դիտարկման առաքելությանը մասնակցող եվրոպական ինստիտուտների համաձայնեցված արձագանքը:

Գնահատման առաքելություն իրականացնող կազմակերպությունները պետք է համալիր մոտեցում դրսևորեն և ուսումնասիրեն բոլոր կողմերը: Հիմնական հարցերը հետևյալն են. արդյո՞ք բոլոր կուսակցություններն են հնարավորություն ունեցել քարոզարշավն անցկացնել ազատ և առանց ահաբեկման; արդյո՞ք ընդունվել են խաղի միասնական կանոններ; արդյո՞ք ընտրություններն արդար են կազմակերպվել; արդյո՞ք թույլ են տվել քվեարկել մարդկանց, ովքեր ենթադրաբար կարող էին քվեարկել; և, վերջապես, արդյո՞ք ձայների հաշվարկման գործընթացը եղել է նորմալ և թափանցիկ:

Կարող են ծագել նաև այլ հարցեր, մասնավորապես, վարչական ռեսուրսի հնարավոր օգտագործման առնչությամբ, որը կարող է ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա: Այս բոլոր թվարկված հարցերը պետք է գտնվեն գնահատման առաքելությունների ուշադրության կենտրոնում:

Ամենահետաքրքիրն ընտրություններում կլինի ՀԱԿ մասնակցությունը: Որքանո՞վ է այդ ուժն արդիական հասարակության շրջանում առկա իրողությունների համար: Ինչպե՞ս եք գնահատում ՀԱԿ առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նկրտումներն այս ընտրություններում, նկատի ունենալով 2007 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների նկատմամբ նրա հետաքրքրության բացակայությունը, ինչպես նաև նրա մասնակցությունը 2008 թվականի նախագահական ընտրություններին:

Որպես նախկին նախագահ` Տեր-Պետրոսյանը որոշակի կշիռ ունի հասարակության շրջանում և դարձել է ընդդիմության խորհրդանիշ գործող իշխանության համար: ՀԱԿ-ը բավականին համառ էր 2008 թվականի իր հակակառավարական արշավում: Այժմ այն իր աշխատանքը խորհրդարան տեղափոխելու կարիք ունի: Եթե, իսկ ես կարծում եմ` ամենայն հավանականությամբ, Հայ ազգային կոնգրեսը ներկայացված կլինի նոր գումարման խորհրդարանում, ուստի նրա ռազմավարությունը պետք է փոխվի: Լինելով քաղաքական ուժ` ՀԱԿ-ը չի կարող շարունակել հանրահավաքներ անցկացնել փողոցներում: Իսկ թե այն ժամանակ նա ինչպես գլուխ կհանի իր գործառույթներից, դա առավել հետաքրքիր պահերից մեկն է, որին կարելի է հետևել ընտրություններից հետո: