Աշոտ Մանուչարյան. Արևմուտքի հետ հաջող մրցակցության համար Ռուսաստանին հարկավոր է դուրս գալ գոյություն ունեցող խաղադաշտի սահմաններից

ՙՂարաբաղ՚ կոմիտեի անդամ, ներքին գործերի նախկին նախարար, Հայաստանի առաջին նախագահի ազգային անվտանգության հարցերի գծով խորհրդական Աշոտ Մանուչարյանի հարցազրույցը ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը

• Դավիթ Ստեփանյան

• Երկուշաբթի, 20 օգոստոսի, 19:09

Եվրասիական միության ստեղծման Պուտինի նախագիծը վերլուծաբանների շրջանում բազմաթիվ մեկնաբանություններ է ծնել, հիմնականում, չափազանց հակասական: Կիսեք կանխատսումն այն մասին, թե ինչպիսի՞տեղ է զբաղեցնում Հայաստանն այդ ծավալուն ծրագրում` հաշվի առնելով Պուտին-Սարգսյան վերջին բանակցությունները :

Մի կողմից, Եվրասիական միություն ստեղծելու նախագիծը կարևոր նշանակություն ունի Ռուսաստանի համար, Մոսկվան դրա իրականացման համար կօգտագործի հետխորհրդային տարածությունում իր բոլոր հնարավորությունները: Համաշխարհային մակարդակով առճակատման ուժեղացման պայմաններում Եվրասիական միություն ստեղծելու նախագիծը, անշուշտ, ռուսական քաղաքականության կարևոր բաղադրիչն է: Մյուս կողմից`Հայաստանը միշտ Ռուսաստանի, ինչպես և համաշխարհային այլ խաղացողների համար, եղել է խիստ կարևոր աշխարհաքաղաքական կետ`Կովկասում իրենց դիրքերի հաստատման առումով:

Շատերը կարծում են, որ Հայաստանին Եվրասիական միություն ՙհրավիրելու՚ պատճառը հանրապետության դրեյֆն է դեպի Արևմուտք ...

Այսօր կտրուկ ուժեղանում են տարածաշրջանի հետ կապված նոր աշխարհաքաղաքական ասպեկտները`վերջին զարգացումների և ազդակների լույսի ներքո: Այդ առնչությամբ Հայաստանը խիստ կարևոր է Մոսկվայի համար,հատկապես հաշվի առնելով, որ վերջին տարիներին Երևանը բավականին արդյունավետ դրեյֆ է կատարում դեպի Արևմուտք: Ասենք, առավելապես այդ դրեյֆն իրականացվում է Արևմուտքի կողմից խթանման ճանապարհով: Հարկ է փաստել, որ Արևմուտքն այդ առումով շատ ավելի հաջողակ է Ռուսաստանից: Հետևաբար`այդ տրամաբանության շրջանակներում Ռուսաստանի համար եկել է ճշմարտության պահը: Եվ այդ պատճառով Մաքսային միությանը և հետագայում Եվրասիական միությանը Հայաստանի անդամակցման հարցը լակմուսի թուղթ է, որ վրա գրված է ՙայո՚ կամ ՙոչ՚ Հայաստանում ռուսական ներկայությանը:

Ինչպիսի՞ գործընթացներ են հաստատում Հայաստանում արևմտյան ազդեցության հաջողութունն ու առավելութունը  Ռուսաստանի նկատմամբ: Ու՞ր են դրանք տանում:

Արևմուտքն ավելի հաջողակ է`շնորհիվ իր բարձր տեխնոլոգիականության: Ոչ միայն Հայաստանում, այլև ողջ երկրագնդում գործում է արևմտյնա փիլիսոփայությունը: Այն ամենում, ինչ վերաբերում է նյութականին, Արևմուտքը, ըստ սահմանման, ավելի հաջողակ է, քան Ռուսաստանը, որի ձեռքում է այդ նյութականը: Հայաստանում դա դրսևորվում է Մոսկվայի կողմից կարևոր ռազմավարական օբյեկտների տնօրինման մեջ: Բացի այդ, Արևմուտքի ձեռքում կա ևս մեկ կարևոր բան` տպող հաստոցը: Այդ ֆոնի վրա մնացած ամեն ինչ, պարզապես, անիմաստ է քննարկել:  Այդ պատճառով, եթե Ռուսաստանն, իրոք, ձգտում է մրցակցել Արևմուտքի հետ, նա պետք է դուրս գա գոյություն ունեցող խաղադաշտի սահմաններից:

Եվրասիական միության ստեղծման փորձերը բխու՞մ են Ձեր նշած տրամաբանությունից:

Հետխորհրդային տարածության քաղաքական պետական վերնախավերն ամբողջությամբ համակված են արևմտյան քաղաքակրթությամբ, հանդիսանալով Արևմուտքի գործակալներ, իհարկե, ոչ հավաքագրման իմաստով, և արևմտյան գաղափարների կրող են: Մեր երկրներում մարդն ապրում է հնարավորինս շատ կողոպտելու և հաճույքներ վայելելու համար: Սպառման և ուժի հասարակությունների ստեղծումը, որոնք հիմնված են ֆինանսական հզորության վրա, Արևմուտքի աշխատանքի գլխավոր շարժառիթն է: Համապատասխանաբար, հետխորհրդային տարածության երկրների կառավարումն իրականացնող բոլոր մարդիկ արևմտամետ են ըստ իրենց էության և սահմանման: Ընդ որում, Ռուսաստանն իրոք ամենազարմանալի կազմավորումներից մեկն է արդի աշխարհում: Մի կողմից, Ռուսաստանի ընթացիկ վերնախավերը, որոնք չեն առնչվում Ռուսաստանի էությանը որպես այդպիսին, անտարակույս, արևմտյան են: Իսկ իր էությամբ ռուս ժողովուրդը միանգամայն այլ քաղաքակրթության կրող  է, հանդիսանալով խոշորագույն շտեմարան, որն ի զորու է ճանապարհ ցույց տալ մարդկությանն այն փոսից դուրս մագլցելու համար, որում հայտնվել ենք արևմտյան քաղաքակրթության դեղատոմսերով կյանքի արդյունքում: Արևմտյան քաղաքակրթությունն արդեն կատարել է իր դերը, որի շրջանակում, բացթողումներից զատ, անպայման, արձանագրվել են նաև լուրջ նվաճումներ: Սակայն այն իրեն լիովին սպառել է և անպայման պետք է փոխարինվի մեկ ուրիշով:

Ես ինձ թույլ կտամ, այնուամենայնիվ, վերադառնալ Եվրոպական միության հեռանկարներին: Ձեր կարծիքով, առկա իրողությունների պայմաններում ի՞նչն է առավել նախընտրելի, հեռակնարային և հնարավոր Հայաստանի համար, դեպի արևմուտք շարունակվող դրե՞յֆը, թե, այնուամենայնիվ, Եվրոպական միություն տանող ճանապարհը:

Հայաստանի կողմից անվտանգության համակարգի ընտրությունն արդեն արվել է. դա, անշուշտ, Ռուսաստանն է: Այդ ընտրությունը կապված է մի շարք խնդիրների հետ, սակայն, այլ այլընտրանք գոյություն չունի, համենայն դեպս`այսօր: Շատերը դատողություններ են անում այն մասին, որ ներկայիս իրողությունների պայմաններում ավելի նախընտրելի և հեռանկարային է թվում դեպի Արևմուտք շարունակվող դրեյֆը, բայց նրանք մոռանում են, որ անվտանգության համակարգը մենք ստանում ենք Ռուսաստանի հետ փոխգործակցության արդյունքում: Արևմուտքի կողմից Հայաստանի համար առաջարկվող զարգացման ծրագիրն անընդունելի է: Արևմուտքը մեզ առաջարկում է ավելի շատ ուտել և ավելի շատ ուտելու հնարավորություն ունենալ: Բայց ամեն դեպքում մենք չենք ունենա մեծ գիտություն, հզոր արդյունաբերություն և որակյալ կրթություն: ԽՍՀՄ-ն այդ առումով բարձր նշաձող էր`անհասանելի ոչ միայն հետխորհրդային, այլ նաև հետսոցիալիստական տարածության որևէ երկրի կողմից: Ինչ վերաբերում է տնտեսայան և գլոբալ բաղադրիչին, ապա Եվրասիական միությունը Հայաստանի և հնարավոր բոլոր օգտառուների համար բեկման շանս է: Ըստ որում, որպեսզի հետխորհրդային տարածության երկրները կարողանան օգտվել դրանից, հարկավոր է այդ նախագիծը վերափոխել քաղաքակրթականի: Բեկման այլ շանսեր Հայաստանի համար այսօր չեմ տեսնում:

Ընդհանուր սահման չունենալով Ռուսաստանի հետ` Հայաստանն ինչպե՞ս կարող է հավակնել մասնակցության Մաքսային միությանը, հաշվի առնելով Վրաստանի առկայությունը, որը հանրապետությունը բաժանում է Ռուսաստանից:

Այդ խնդրի տեխնոլոգիական լուծումներ, անշուշտ, կան, սակայն ես չէի ցանկանա դրանք այժմ քննարկել: Հիմնական հարցն այն է, թե արդյոք Եվրասիական միությունը գործողություն է արդի աշխարհի տրամաբանության ոգով, որտեղ յուրաքանչյուր ոք ձգտում  է կազմել խմբավորում` իր համար ավելի մեծ կտոր փախցնելու համար: Թե՞ դա մարդկության զարգացման այլըտրանքային ուղի է: ժամանակին խորհրդային մարդիկ կորցրեցին արևմտյան քաղաքակրթության մի հնարավոր այլընտրանք: ԽՍՀՄ փլուզումը բնավ աշխարհաքաղաքական աղետ չէր, դա անհամեմատ ավելի լայնածավալ աղետ է, քանի որ ԽՍՀՄ իրական հնարավոր այլընտրանք էր մարդկության համար, սակայն այդպես էլ դրան չվերածվեց: Բոլոր հայտարարություններն այն ոգով, թե սոցիալիզմը դժոխքի ծնունդ է, ավելին չեն, քան խոսակցություններ աղքատների օգտին: Այդուհանդերձ, այդ ամենից մեզ ինչ-որ բան մնացել է: Մենք`հետխորհրդային տարածության մարդիկս, առաջվա պես չափազանց կարևոր սկզբունքների, գաղափարների, կյանքի կազմակերպման եղանակների կրող ենք: Մեզանից պատրաստում են ստանդարտ, արևմտյան մարդիկ, սակայն մենք առայժմ դեռ ուրիշ ենք: Ուստի, եթե մեզ հաջողվի ստեղծել ինչ-որ սկզբունքորեն նոր բան Եվրասիական  տարածության ստեղծման գաղափարի շրջանակում, ապա հենց մենք կհայտնվենք ողջ մոլորակի առջևում: Եվ պարտադիր չէ, որ մենք բացառապես ինքներս այդ անենք: Արդեն ոչ վատ մշակումներ կան Նահանգներում, Լատինական Ամերիկայում, Չինաստանում: Ընդ որում ոչինչ այն ամենից, ինչ մենք անում ենք արևմտյան փիլիսոփայության շրջանակներում, մեզ նման ճեղքման չի հանգեցնի:

Այլ կերպ ասած` խոսքը վերաբերում է 1917  թ. բոլշևիկների առաջարկած ինչ-որ այլընտրանքային սոցիալիզմի՞:
 
Միանգամայն ճիշտ է: ԽՍՀ-ում փորձեցին  այլընտրանքային դարձնել միայն սոցիալիզմը, սակայն դա չհաջողվեց: ԽՍՀՄ փլուզվեց բնավ ոչ դավադրության, մասոնների, ԿՀՎ.  գործունեության կամ նման անհեթեթ պատճառներով: Բացիլների պատճառով ոչ մի օրգանիզմ չի մահանում: Առաջինը, որ սպանում է օրգանիզմը, իմունային համակարգի, ԽՍՄ պարագայում` միասնությունը պահպանող գաղափարի  անզորությունն է: