Ժողովուրդն արդեն գնահատել ընդդիմությանը 5 հազար դրամ`վաճառելով նրան իշխանություններին

Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի տնօրեն Մանվել Սարգսյանի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Դավիթ Ստեփանյան

• Հինգշաբթի, 10 մայիսի, 23:08

Ընտրությունների արդյունքները բավականին կանխատեսելի էին: Խոսենք դրանց ձեռքբերման գործիքակազմի մասին:

Այն, թե ինչ մթնոլորտ են ձևավորում ընտրություններում իշխանամետ ուժերը, պարզ էր քվեարկության օրից շատ առաջ: Ավելի ակնհայտ դա դրսևորվեց, երբ մարդկանց բռնի կերպով տանում էին հանրահավաքների: Այդ ամենը պարզ տեսանելի էր, երբ նախագահը հանրապետականների նախընտրական քարոզարշավի շրջանակներում այցելում էր այս կամ այն քաղաքը: Համայնքները, որտեղ նա այցելում էր, անմիջապես փակվում էին ձեռնարկությունները, դպրոցները, հիմնարկները: Հենց այդպես էին ձեռքբերվում ընտրությունների հետագա արդյունքները: Ձևավորվել էր համապատասխան մթնոլորտ, որտեղ վարչական ռեսուրսն ակտիվորեն աշխատում էր և ուղեկցվում տարբեր խրախուսանքներով ու սպառնալիքներով: Այդ գործընթացի դեմ ոչ ոք և ոչինչ անել չի կարող: Այդ թվում երեք կուսակցությունների կողմից ստեղծված Միասնական նախընտրական շտաբը, որը շատ երկար խոսում էր կեղծիքներին հակազդելու իր կամքի, մտադրությունների ու ռեսուրսների մասին: Ընտրությունների օրը թե’ մեր քաղաքացիները, թե’ դիտորդները տեսնում էին, թե ինչպես են մարդկանց բերում ընտրությունների`մոտավորապես նույն կերպ, ինչպես տանում էին կառավարող կուսակցության հանրահավաքներին: Դրանից հետո հանրապետականներին ոչինչ չէր մնում, քան քաղել իրենց աշխատանքի պտուղները: Այլ կերպ ասած`ընտրությունների արդյունքը կանխորոշված էր առաջին հերթին վարչական և հետո արդեն դրամական ռեսուրսի օգտագործման շնորհիվ: Պատահական չէ, որ նույն ՙԲարգավաճ Հայաստանը՚, որը Միասնական շտաբում բարձրաձայն հայտարարում էր ընտրակաշառքներին հակազդելու իր վճռականության մասին, շտաբի նիստերից անմիջապես հետո հանգիստ գնում էր մարզեր և բաժանում նույն այդ կաշառքները, ինչի մասին շտաբը լռում էր: Այսպիսով, ընտրությունների արդյունքները կանխորոշեցին երկու ճամբար: Տարբերությունը միայն այն է, որ ՀՀԿ-ն ձայներ ՙհավաքեց՚ վարչական ռեսուրսի շնորհիվ, իսկ ԲՀԿ-ն`բացառապես կաշառքի: Նրանց համակարգված աշխատանքի շնորհիվ իշխանամետ կուսակցություններից մեկն ապահովեց ձայների 44%, մյուսը` 30%: Ահա և վերջ:

Խորհրդարան է անցել ևս 4 ուժ: Խոսենք նրանց դերի ու խնդիրների մասին...

Բոլոր այդ ուժերը կանգնած են մեկ հստակ խնդրի առջև: Նրանք պետք է ընտրեն`վերցնել, թե՞ չվերցնել մանդատները: Հասկանալու համար նրանց գործողությունների տրամաբանությունը, հարկավոր է պատասխանել այն հարցին, թե ընդհանրապես իրենցից ինչ են ներկայացնում հայաստանյան կուսակցությունները: Եթե այդ մարդիկ ասում են, որ ընտրությունները կեղծված են, բայց միաժամանակ վերցնում են մանդատները, ապա նրանք գիտակցաբար Սահմանադրության դաշտից անցում են կատարում անօրինականության դաշտ: Եթե այդ կուսակցությունները փոքր-ինչ հարգում են Սահմանադրությունը և սեփական ժողովրդին, ապա որպես քաղաքական կազմակերպություններ իրենց գործունեությունը շարունակելու համար նրանց խոսքին պետք է հաջորդի գործը: Հակառակ դեպքում նրանք ողջ հասարակությանը ցույց կտան, որ նույն հակասահմանադրական կազմավորումներն են, ինչ իշխանական կուսակցությունները:

Համաձա՞յն եք արդյոք, որ արտաքուստ ընտրություններն ընդհանուր առմամբ պատշաճ են անցկացվել:

Դա արդեն նշանակություն չունի: Հաշվի առնելով ընտրություններում կիրառվող վարչաքրեական ճնշման մեթոդները`այդ ընտրություններն օրինական համարել չի կարելի:

Գործնականում միջազգային բոլոր դիտորդները ընտրությունները կայացած են ճանաչել...

Ընտրութjունները կայացած ճանաչելով`միջազգային դիտորդները դրանց արդյունքները համեմատել են ոչ թե ընտրությունների անցմացման միջազգային նորմերի, այլ սովետական ընտրությունների հետ: Այսինքն, նրանք մխիթարական են համարել կառավարող կուսակցության օգտին 99,9% արդյունքի բացակայությունը: Եվ նրանք խոսել են միայն այդ մասին`ինչ-որ բան ասելով նաև հանրապետության ներքին օրենսդրությանն ընտրությունների արդյունքների համապատասխանության մասին: Այսինքն`նրանք հնարավորինս ազնիվ են եղել:
Իսկ Արևմուտքի կողմից ընտրությունների օրինականության ճանաչումը կախված է բացառապես հայաստանյան կուսակցությունների դիրքորոշումից: Եթե հայաստանյան կուսակցությունները չճանաչեն ընտրությունների արդյուքնները և հանձնեն մանդատները, միջազգային դիտորդները, բնականաբար, նույնպես ընտրություններն օրինական չեն ճանաչի: Այնպես որ, իշխանություններին մնում է միայն համոզել ընտրություններին մասնակցող կուսակցություններին ընդունելու մանդատները:

Հանրապետականները և ՙԲարգավաճ Հայաստանը՚ բացարձակ մեծամասնություն են կազմել նոր խորհրդարանում: Ի՞նչ կարելի է կանխատեսել նրանց հարաբերություններում`2013 թ. նախագահի ընտրությունների համատեքստում:

Հանրապետականների և ՙԲարգավաճ Հայաստանի՚ հարաբերությունները կախված են այն բանից, թե արդյոք ԲՀԿ-ն կվերցնի իր մանդատները: Եթե վերցնի, ինչին ես ամենևին չեմ կասկածում, ապա այդ կուսակցությունը հանրապետականների հետ հարաբերությունների դաշտ կմտնի: Կարծում եմ, որ ՙԲարգավաճ Հայաստանի՚ համար շատ ձեռնտու է շարունակել կեղծ ընդդիմության դեր խաղալ, իրենով անել ընդդիմադիր ընտրազանգվածը և տեր ու տնօրինություն անել քրեաօլիգարխիկ վարչակարգում`միաժամանակ վերջինս մասը կազմելով: Եթե ԲՀԿ-ի մոտ ստացվում է ընդդիմադիր լինելը, ապա ի՞նչ է խանգարում նրան այդ դերը խաղալ ևս մեկ տարի: Ի՞նչ է խանգարում նրան ՙտեխնիկական՚ թեկնածու առաջադրել նախագահական ընտրություններում, ով տանուլ կտա Սերժ Սարգսյանին`երկրորդ ժամկետ ապահովելով նրան: Կարծում եմ, որ նրանք հենց այդպես էլ կվարվեն`հաշվի առնելով, որ դա շատ ավելի կարևոր է, քան կեղծ կոալիցիային անդամակցությունը: Հատկապես դա ակտուալ է`հաշվի առնելով, որ ՀՀԿ և ԲՀԿ սցենարով նախագահի ընտրություններից հետո վերջինս արդեն հանգիստ կարող է կոալիցիա կազմել առաջինի հետ`նախարարական պորտֆելներ ապոհովելով իրեն: Այդ պատճառով հիմա ամեն բան կախված է այն բանից, թե որքան սկզբունքորեն կվերաբերի հասարակությունն այդ բոլոր կուսակցությունների գործողություններին: Նույն ՀԱԿ-ը կվերցնի՞ արդյոք իր մանդատները, և ինչպե՞ս կվերաբերի դրան հասարակությունը:

Ինչու՞մ է կայանում ՀԱԿ-ի համար մանդատներից հրաժարվելու նպատակահարմարությունը:

Եթե Կոնգրեսը մտադիր է շարունակել հետագա քաղաքական ինչ-որ գործունեություն իրականացնել, դա կարող է ձեռնտու լինել իրեն: Բայց ողջ խնդիրն այն է, որ այն ռազմավարությունը, որի հիման վրա կոնգեսականներն իրականացրել են իրենց գործունեությունը 4 տարի շարունակ, ցույց է տվել իր անպետքությունը: Այդ պատճառով որևէ տարբերություն չկա`այդ գործունեությունը կիրականացվի փողոցում, թե՞ խորհրդարանի ներսում: Իսկ ռազմավարությունը և մարտավարությունը փոխել ՀԱԿ-ն ի վիճակի չէ:

Իսկ ՀՅԴ-ն և ՙՕրինաց երկի՞րը՚

Ինչ վերաբերում է ՀՅԴ-ին և ՙՕրինաց երկրին՚, ապա նրանց ընդհանրապես ոչ ոք չի նկատել և առանձնակի դեր բոլոր այդ գործողություններում նրանք չեն խաղում: Վերջին կուսակցությունն ընդհանրապես իշխանական վարչակարգի համար ևս մի քանի մանդատ ապահովելու լավ միջոց է:

Այսինքն, հանրապետականները, ըստ էության, կոալիցիայի կարիք չունե՞ն:

Հաշվի առնելով սեփական տեղերը և մեծամասնական մանդատները`Հայաստանի հանրապետական կուսակցությունն ընդհանուր առմամբ կստանա շուրջ 80 տեղ խորհրդարանում` այն ժամանակ, երբ բացարձակ մեծամասնության համար վերջինիս հարկավոր է ընդամենը 67 տեղ: Այսպիսով, այսօր նրա միակ խնդիրը Սերժ Սարգսյանին հերթական նախագահական ժամկետ ապահովելն է: Արդյոք դա կարվի աղմուկով`ՙԲարգավաճ Հայադտանի՚ հետ կոալիցիայի միջոցով, թե գաղտնի, ինչպես հիմա, ըստ էության, նշանակություն չունի: Այդ մարդիկ իրենց կանոններն են մեզ պարտադրել`հենց, այսպես կոչված, ընդդիմադիր կուսակցությունների միջոցով: Առանց նրանց մասնակցության`դա ուղղակի անհնար կլիներ: Այդ պատճառով ընտրությունների արդյունքներից հրաժարվելն այդ կուսակցությունների համար իշխանության խաղերին իրենց մասնակցությունն ինչ-որ կերպ արդարացնելու միակ մեթոդն է: Բայց այդ մասին նույնիսկ ծիծաղելի է մտածել:

98 թվականից մենք դժգոհում ենք մոնոպոլիայից, օլիգարխներից: 2008 թվականին ժողովուրդը բացահայտ կերպով ճնշման ենթարկվեց Երևանի կենտրոնում: Հայ հասարակության ճնշող մեծամասնությունը, կարծես, դասեր չի քաղել այդ ամենից...

Հայաստանում արդեն 20 տարի ընդունված է ասել, որ հիմնարար խնդիրները, օրինակ`իշխանափոխության հարցը, լուծում են միայն քաղաքական կուսակցությունները: Հասարակությունն իր սպասումներում հույսը դնում է միայն կուսակցությունների վրա, և արդեն վաղուց ժամանակն է հրաժարվել այդ կեղծ կարծրատիպից:
Բայց դա Հայաստանում առայժմ տեղի չի ունենում: Մարդիկ չեն հասկանում, որ որևէ քաղաքական ուժ Հայաստանում` այն որակով, ինչպիսին կա, ի վիճակի չէ ազդել իշխանության ձևավորման գործընթացի վրա: Եվ այն օրը, երբ ժողովուրդը հարց տա իրեն, թե իրականում ով է անում այդ փոփոխությունները, կհասկանա, որ միակը, ով ի վիճակի է դա անել, հենց ինքն է: Մայիսի 6-ի ընտրությունները պետք է վերջապես դաս դառնան մեր հասարակության համար, որպեսզի նրանք հասկանան, որ միայն բոլոր այդ ուժերին մի կողմ հեռացնելով`կարելի է լուծել իշխանափոխության հարցը: Նույն կերպ մենք գործեցինք Մաշտոցի պուրակում, մենք ներշնչեցինք մարդկանց, որ այն ամենը, ինչ իրենք անում են`դիմակայելով ոստիկանններին, իրենցից բացի ոչ ոք չի անի:

Գիտակցված փչացված շուրջ 53 հազար քվեաթերթիկները, կարծես, վկայում են, որ դեռ ամեն ինչ չէ կորցված...

Այդ 53 հազար ընտրողները տեսան, որ իրենց խաբում են բոլորը: Բայց նրանք դեռ չեն հանգել գլխավոր գաղափարին, թե ինչ պետք է իրենք անեն, որն է իրենց գործառույթը: Եվ երբ նրանք հանգեն դրան, Հայաստանում  կլինեն հազարավոր նման ՙմաշտոցներ՚, որոնցից վերջինները կլինեն խորհրդարանը և նախագահական պալատը: Այդպես է եղել բոլոր երկրներում: Դա արել են թե’ Բելգրադում, թե’ Սանտյագոյում, ամեն տեղ, որտեղ հասարակությունը գիտակցել է իր դերը: Գիտակցել է, որ ոչ ոքի չի կարելի վստահել, որ բոլոր կուսակցութուններն անամոթաբար ստում են: Ժողովուրդն արդեն գնահատել է այդ ընդդիմադիր կուսակցություններին 5 հազար դրամ`վաճառելով նրանց իշխանություններին: Կուսակցություններն արդեն ասում են, որ ժողովուրդը ծախել է իրենց 5 հազար դրամով, բայց իրականում նրանք դա էլ չարժեն...